Δέκα χρόνια χωρίς τον «Ιπτάμενο Ολλανδό», τον θρυλικό Χέντρικ Γιοχάνες Κρόιφ
Ένας «επαναστάτης» του ποδοσφαίρου με το 14 στην πλάτη
Εμφανίστηκε την εποχή που το γήπεδο ήταν αρένα για μονομαχίες σωματικής ρώμης και πασαρέλα μοναχικής επίδειξης ατομικού ταλέντου. Με την ευφυία του και το θεϊκό του ταλέντο, ο «αέρινος» Γιόχαν Κρόιφ έγινε ο ιδανικός πρωταγωνιστής για τον σκηνοθέτη του «total football», Ρίνους Μίχελς. Το πρωτοπαλίκαρο μιας επανάστασης που άλλαξε για πάντα τον κόσμο της μπάλας
Η Ιστορία του ποδοσφαίρου θα μπορούσε - και θα έπρεπε - να χωρίζεται στην προ Κρόιφ και μετά Κρόιφ εποχή. Το π.Κ. και το μ.Κ. δεν θα το δούμε γραμμένο στα βιβλία. Συνέβη, όμως, στην πράξη. Το σπορ που συνάντησε ο υπέροχος Ολλανδός όταν εμφανίστηκε - 17χρονος τότε - για πρώτη φορά στη μεγάλη σκηνή, τον Νοέμβριο του 1964, ήταν εντελώς διαφορετικό από εκείνο που άφησε πίσω του, φεύγοντας από τη ζωή σαν σήμερα 24 Μαρτίου, πριν από 10 χρόνια.
Ο Ρίνους Μίχελς το άλλαξε, θα πουν κάποιοι. Ναι, το «total football» ήταν δικό του παιδί, όμως ο Γιόχαν Κρόιφ υπήρξε ο κυριότερος εκφραστής του – το πρωτοπαλίκαρο αυτής της ποδοσφαιρικής επανάστασης, που άλλαξε για πάντα τον κόσμο της μπάλας. «Χωρίς τον Κρόιφ δεν θα είχα ομάδα», εξομολογήθηκε κάποτε ο ίδιος ο Μίχελς, ο αρχιτέκτονας του σαρωτικού Αγιαξ που κατέκτησε τρία Κύπελλα Πρωταθλητριών στη σειρά (1971, 1972, 1973).
Μόνο η ποδοσφαιρική ευφυΐα του Κρόιφ θα μπορούσε να συλλάβει τις ιδέες του Μίχελς σε όλο τους το μεγαλείο και να τις εφαρμόσει στο χορτάρι όπως ο ιδανικός πρωταγωνιστής για τον σκηνοθέτη του.
Κι έπειτα, ως ο μόνος από τους μαθητές του που έγινε προπονητής σε κορυφαίο επίπεδο, να τις διδάξει στις επόμενες γενιές και πέρα από τα σύνορα της χώρας του.
Θεμελίωσε την «αυτοκρατορία» της Μπαρτσελόνα, δημιούργησε την περίφημη Μασία, άλλαξε τη μοίρα του ισπανικού ποδοσφαίρου και επηρέασε πολλούς από τους επόμενους «δασκάλους», με πρώτο και καλύτερο τον Πεπ Γκουαρντιόλα.
Τα αποφθέγματά του, δεκαετίες πριν, περιγράφουν το ποδόσφαιρο όπως παίζεται σήμερα. Ιδού, μερικά από τα πολλά :
«Το να παίζεις ποδόσφαιρο είναι πολύ απλό. Αλλά το να παίζεις απλό ποδόσφαιρο, είναι το πιο δύσκολο πράγμα».
«Τεχνική δεν είναι να κάνεις κόλπα με την μπάλα χίλιες φορές. Με εξάσκηση, αυτό μπορεί να το κάνει ο καθένας και να βρει δουλειά σε τσίρκο. Τεχνική είναι να μπορείς να πασάρεις με μία επαφή, με τη σωστή ταχύτητα και να δίνεις την μπάλα στο σωστό πόδι του συμπαίκτη σου».
«Αν επιλέξεις τον καλύτερο παίκτη για κάθε θέση, δεν θα έχεις την καλύτερη δυνατή ομάδα, αλλά 11 καλές μονάδες».
«Στις ομάδες μου, ο πρώτος που επιτίθεται είναι ο τερματοφύλακας. Και ο πρώτος που αμύνεται, είναι ο επιθετικός».
«Στο 90λεπτο ενός αγώνα έχεις την μπάλα στα πόδια σου για περίπου τρία λεπτά. Το σημαντικό είναι, τι κάνεις στο γήπεδο στα υπόλοιπα 87. Από αυτό κρίνεται πόσο καλός παίκτης είσαι».
«Όταν μια ομάδα έχει την κατοχή της μπάλας, πρέπει να μεγαλώνει τις διαστάσεις του γηπέδου. Κι όταν αμύνεται, να τις μειώνει».
«Η ποιότητα χωρίς αποτέλεσμα είναι ανούσια. Το αποτέλεσμα χωρίς ποιότητα είναι βαρετό».
Μίλησε για το «άμεσο» ποδόσφαιρο, το ουσιαστικό, το διασκεδαστικό, της συνεργασίας μεταξύ των παικτών, αυτό που παίζεται πρώτα με το μυαλό και μετά με τα πόδια.
Για την επίθεση που αρχίζει από την άμυνα, για την άμυνα που αρχίζει από την επίθεση.
Για τον νέο, σύνθετο ρόλο του γκολκίπερ. Για την κίνηση χωρίς την μπάλα. Για τη σημασία του χώρου και του χρόνου στο παιχνίδι.
Και το έκανε την εποχή που το γήπεδο ήταν αρένα για μονομαχίες σωματικής ρώμης και πασαρέλα μοναχικής επίδειξης ατομικού ταλέντου.
Δεν μίλησε, μόνο. Μας έδειξε το μέλλον στην πράξη. Όταν ακόμη οι αριθμοί στις φανέλες των ποδοσφαιριστών δήλωναν και τις θέσεις τους στον αγωνιστικό χώρο (δεξί μπακ το «2», αμυντικό χαφ το «6», αριστερό εξτρέμ το «11»…), ο Κρόιφ φόρεσε το «14», που ήταν νούμερο αναπληρωματικού και έπαιξε όλους τους ρόλους ταυτοχρόνως, μόνο σαν τερματοφύλακα δεν τον είδαμε.
Ακόμη κι αν δεν υπήρξε ο κορυφαίος παίκτης όλων των εποχών, σίγουρα ήταν ο πιο πολυδιάστατος, ο πιο πλήρης.
Επίσης, η μεγαλύτερη ποδοσφαιρική ατραξιόν του καιρού του, τουλάχιστον στην Ευρώπη.
Με τις αέρινες ντρίμπλες του, το εκπληκτικό του ξεπέταγμα (σαν αυτοκίνητο που του πατάς το «τούρμπο»), τα δύσκολα γκολ που πετύχαινε τόσο απλά, τις εμπνευσμένες πάσες του, το τέλειο «τάιμινγκ» σε κάθε του κίνηση, σε κάθε του επαφή με την μπάλα.
Μέχρι να εμφανιστεί ο Λιονέλ Μέσι, κανείς άλλος δεν είχε καταφέρει να κάνει το ουσιαστικό με τόση φινέτσα. Με αυτό το «κάτι» που μετατρέπει το εντυπωσιακό σε μοναδικό.
Ήταν ο πρώτος που κέρδισε τη «Χρυσή Μπάλα» τρεις φορές.
Κατέκτησε τα πάντα εκτός από το Παγκόσμιο Κύπελλο, αν και το 1974 οδήγησε τους «Οράνιε» στον τελικό και αναδείχθηκε ως ο κορυφαίος παίκτης του τουρνουά.
Δεν είχε άλλη ευκαιρία. Τέσσερα χρόνια μετά, αρνήθηκε να παίξει στο Μουντιάλ της Αργεντινής, του δικτάτορα Βιντέλα.
Ο κατάλογος των τροπαίων που σήκωσε, είτε ως παίκτης, είτε ως προπονητής, είναι εξαντλητικά μακρύς. Και ο Κρόιφ είναι μια από τις ελάχιστες προσωπικότητες των γηπέδων, που η υστεροφημία της δεν τον έχει ανάγκη.
Σε ένα υπέροχο κείμενο-ύμνο για τον Άγιαξ του Κρόιφ, ο Μανόλης Αναγνωστάκης (με το ψευδώνυμο Αλ Καμής) είχε γράψει :
«Γιατί, φίλοι που ζήσαμε και γεράσαμε στα γήπεδα, ψάχνοντας όχι μόνο τη νίκη, όχι μόνο τους πανηγυρισμούς, όχι μόνο τη δύναμη, την τεχνική, ή τον εντυπωσιασμό, αλλά πάντα το κάτι άλλο, την πνοή που μεταβάλλει ένα «ομαδικό παιχνίδι» σε έργο τέχνης, ανεπανάληπτο όπως όλα τα γνήσια έργα τέχνης – γιατί, φίλοι, το βρήκαμε κάποτε αυτό το όνειρο και τώρα μας καταδιώκει και θέλουμε να το ξαναζήσουμε και δε βολεί να το ξαναζήσουμε».
Η πνοή αυτή, ήταν ο Κρόιφ.
Νωρίτερα, τη δεκαετία των 70s, τον είχε υμνήσει ο πατριάρχης των Ιταλών αθλητικογράφων, Σάντρο Τσότι, ο οποίος ήταν και σκηνοθέτης. Με δικά του έξοδα δημιούργησε μια κινηματογραφική βιογραφία του υπέροχου Ολλανδού, διάρκειας 110 λεπτών.
Το φιλμ, με τίτλο «Κρόιφ, ο προφήτης των γκολ», περιλαμβάνει εντυπωσιακά στιγμιότυπα από τη διαδρομή του στα γήπεδα και αποτελεί ένα σπάνιο μνημείο της μυθικής του καριέρας.
Η εικόνα έχει ξεθωριάσει κάπως, αλλά οι κινήσεις του Κρόιφ δεν έχουν παλιώσει. Μοιάζουν τόσο σύγχρονες, σαν να βιντεοσκοπήθηκαν σε κάποιον πρόσφατο αγώνα.
Ο λιπόσαρκος Γιόχαν («κοκαλιάρη» τον αποκαλούσαν, «El Flaco»), γιος καθαρίστριας των αποδυτηρίων του Άγιαξ, εμφανίστηκε στα γήπεδα την εποχή που το ποδόσφαιρο ήταν, πρωτίστως, υπόθεση δύναμης. «Με τα σημερινά κριτήρια», είχε πει πολλά χρόνια αργότερα, «με τις εργομετρικές μετρήσεις και τις στατιστικές, θα με είχαν απορρίψει». Χάρη στο μυαλό και το θεϊκό του ταλέντο, κατάφερε να αναδειχθεί στο απόλυτο σύμβολο μιας ποδοσφαιρικής επανάστασης, ανοίγοντας το δρόμο και σε άλλους κοκαλιάρηδες, ή κοντούληδες όπως ο Μέσι.
Μανιώδης καπνιστής από τα νεανικά του χρόνια, το 1991 υποβλήθηκε σε εγχείρηση καρδιάς. Έκτοτε, ήταν παρών σε κάθε μεγάλη αντικαπνιστική εκστρατεία.
Το 2015 διαγνώστηκε με καρκίνο του πνεύμονα. Ενα χρόνο μετά απεβίωσε στη Βαρκελώνη, σε ηλικία 68 ετών.
«Είμαι πρώην παίκτης, πρώην προπονητής, πρώην τεχνικός διευθυντής, πρώην επίτιμος πρόεδρος. Μία καλή λίστα, που δείχνει ότι κάποτε όλα φτάνουν στο τέλος», είχε πει λίγο πριν μας αφήσει την πολύτιμη κληρονομιά του.